Choroby na literę ‘Z’

Zapalenie zatok przewlekłe

W wielu przypadkach ostre zapalenie zatok przechodzi w przewlekłe. Przyczynia się do tego zły drenaż zatoki spowodowany skrzywieniem przegrody nosa lub polipowaty przerost błony śluzowej naturalnych ujść zatok w obrębie nosa, zmniejszona odporność ogólna chorego. Objawy przewlekłego zapalenia zatok są mniej burzliwe niż w przypadku zapalenia ostrego i mogą występować na przemian z okresami bezobjawowymi. Niezbyt silne bóle głowy powtarzają się w godzinach przedpołudniowych, występuje uporczywy katar ropny i ściekanie wydzieliny do gardła. Diagnostyka obejmuje m.in. badanie laryngologiczne, badanie morfologiczne krwi, zdjęcie RTG zatok przynosowych lub tomografię komputerową, badanie mikrobiologiczne wymazu z nosa. Przewlekłe zapalenie zatok trwa ponad 8 tygodni. Powinno być szczególnie starannie leczone, ponieważ może stać się przyczyną chorób ogniskowych (np. choroba reumatyczna). W leczeniu stosuje się lekki przeciwzapalne, lekki przeciwbólowe, antybiotyki (w przypadku infekcji bakteryjnej) oraz krople obkurczające do nosa. Ponadto zaleca się płukanie chorych zatok za pomocą tzw. punkcji. U chorych ze skrzywieniem przegrody nosa należy rozważyć jej operacyjną korektę, a w przypadku polipów należy zdecydować się o ich usunięciu.

Ziarniniak Wegenera

Jest chorobą ogólnoustrojową, powstającą prawdopodobnie na podłożu immunologicznym, w przebiegu której występują dwie charakterystyczne zmiany. Pierwsza z nich to ulęgające martwicy ziarniaki, druga zaś to zapalenie naczyń. Zmiany te dotyczą w 100% przypadków płuc. Są to obustronne nacieki – niekiedy zwiewne, a niekiedy dobrze odgraniczone, czasem rozpadające się. Zmiany zapalno-martwicze dotyczą (w około 90%) górnych dróg oddechowych, zatok przynosowych, samej przegrody nosa. W większości przypadków są zajęte nerki (około 80%). Początkowo są to zmiany typu ogniskowego zapalenia nerek, a w końcowych okresach choroby przybierają postać zmian rozlanych. Również w przypadkach o piorunującym przebiegu, zmiany nerkowe mają charakter rozlany. Ziarniaka Wegnera cechuje zazwyczaj ciężki rozwój choroby, a niedostateczna znajomość jego różnorodnych, często niecharakterystycznych objawów sprawia, że śmiertelność w przypadku tego schorzenia jest bardzo wysoka (do roku 1960 była to choroba, która nieuchronnie prowadziła do śmierci). Ziarniaka Wegnera należy różnicować z każdą chorobą płuc. Leczenie jest trudne, ale w porę postawione rozpoznanie, stwarza szansę uratowania życia chorego. Za pomocą cyklofosfamidu uzyskano (w 80% przypadkach) wieloletnie remisje.

Zapalenie ucha środkowego

Najczęstsza chorobą ucha środkowego jest zapalenie, które powstaje głównie w przebiegu zakażenia nosa, tj. kataru nosa. Choroba objawia się uczuciem pełności w uchu, nawet bólem. Przebieg zapalenia ucha środkowego może być ostry lub przewlekły. Ostre zapalenie objawia się w pierwszej fazie niedosłuchem w uchu chorym, później uczuciem pełności i zatkania. Następnie pojawia się ból, niekiedy b. silny. Faza początkowa – nieżytowa, przechodzi w wysiękową, w jamie bębenkowej gromadzi się płyn, którego ciśnienie narastając, powoduje wypuklenie błony bębenkowej i nasilenie się bólu. Wzrost ciśnienia powoduje ograniczenie dopływu krwi przez naczynia błony bębenkowej, której część ulega martwicy. Powstaje perforacja, przez którą wysięk ropny wypływa przez przewód słuchowy na zewnątrz. Przynosi to ulgę i na ogół zwiastuje zakończenie choroby. Czasem jednak w części wiotkiej błony bębenkowej choroba przechodzi w stan przewlekłego zapalenia. Wyciek ropny utrzymuje się w takich przypadkach długo lub występuje nowotworowo. Leczenie zapalenia ucha środkowego następuje pod ścisłą kontrolą lekarza. W pierwszych godzinach może przynieść ulgę i zapobiec dalszemu postępowi choroby podanie aspiryny i ciepły okład. Następnie w zależności od nasilenia sprawy chorobowej, stosuje się sulfonamidy, antybiotyki, leczenie bodźcowe, nacięcie błony bębenkowej.

Zapalenie ucha zewnętrznego

Jest procesem zapalnym ścian przewodu słuchowego zewnętrznego i małżowiny usznej. Do głównych objawów należą: ból ucha (może być nasilony podczas pociągania za płatek uszny), świąd, wyciek patologicznej wydzieliny z przewodu słuchowego, częściowy niedosłuch (występuje raczej rzadko), zapalenie ochrzęstnej małżowiny usznej, zapalenie skóry przewodu słuchowego zewnętrznego, zapalenie części bębenkowej kości skroniowej, czyrak przewodu słuchowego zewnętrznego. Główną przyczyną rozwoju choroby jest zakażenie bakteryjne, najczęściej wywołane przez pałeczkę ropy błękitnej oraz gronkowca złocistego. Może być również wynikiem zakażenia grzybiczego wywołanego przez drożdżaki. Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku uszkodzenia ścian przewodu słuchowego zewnętrznego. Na rozwój choroby narażone są osoby, które często korzystają z kąpieli w basenach, nieprawidłowo czyszczą przewód słuchowy zewnętrzny lub chorują na cukrzycę. Prawidłowe leczenie, prowadzone przez lekarza otolaryngologa, pozwala na usunięcie dolegliwości i całkowite wyleczenie. Przy braku odpowiedniego postępowania dochodzi do powstania powikłań, takich jak przejście procesu w stan zapalny, rozszerzenie się zapalenia na ucho środkowe czy niedosłuch.

Zapalenie zatok ostre

Jest zwykle konsekwencją przebycia grypy, przeziębienia lub chorób zakaźnych, które powodują ostry nieżyt górnych dróg oddechowych. W około 15% przypadków zakażenie przedostaje się z otoczenia przez zębodoły lub przez oczodół, może być tez wynikiem urazu lub nurkowania pod wodą. Czynnikiem usposabiającym do wystąpienia zapalenia zatok jest zła drożność jam nosa spowodowana skrzywieniem przegrody nosa, a także zbyt mała odporność na zakażenie. Najczęściej mamy do czynienia z zakażeniem gronkowcowym lub paciorkowcowym, w przypadku zapaleń zębopochodnych czynnikiem etiologicznym są często beztlenowce. Wśród objawów choroby na plan pierwszy wysuwa się pulsujący ból w okolicy zajętej przez zatoki, upośledzenie drożności nosa, wydzielina ropna lub śluzowo-ropna w jamach nosa, uczucie spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, stany podgorączkowe lub gorączka, zmiany w obrazie radiologicznym – wskazujące zacienienie zatoki lub poziom płynu w jej świetle. Leczenie ostrego zapalenia zatok polega na leżeniu w łóżku, stosowaniu kropli do nosa obkurczających naczynia krwionośne błony śluzowej, stosowaniu antybiotyków lub na punktowaniu zatok z przepłukiwaniem ich światła za pomocą roztworów antyseptycznych.

Zapalenie ucha wewnętrznego

Jest zwykle powikłaniem zapalenia uch środkowego. Przebieg choroby może mieć charakter ostry, który trwa krótko lub przewlekły, gdzie dochodzi do stopniowego niszczenia struktur błędnika i całkowitej głuchoty. Najczęściej spotykane objawy: zawroty głowy o charakterze wirowania, pogorszenie słuchu typu odbiorczego, aż do całkowitej utraty słuchu, szum w uszach (o różnym nasileniu), zaburzenia równowagi, oczopląs (samoistny w kierunku chorego ucha). Poza tym mogą pojawić się nudności i wymioty, zmęczenie, jak również gorączka. Stan zapalny może szerzyć się przez wewnętrzny przewód słuchowy w głąb czaszki, powodując zapalenie opon mózgowych z towarzyszącymi mdłościami, wymiotami, sztywnością karku, a niekiedy zaburzeniami świadomości i drgawkami. Można wyróżnić wiele przyczyn zapalenia ucha wewnętrznego, ale najczęściej jest ono wynikiem zakażenia bakteryjnego lub wirusowego. Wczesne rozpoznanie choroby daje duże szanse na całkowite wyleczenie. Nieleczone zapalenie ucha wewnętrznego prowadzi do poważnych powikłań, takich jak trwałe uszkodzenie narządu równowagi lub całkowita utrata słuchu. Leczenie polega na stosowaniu antybiotyków. Jeżeli leczenie prowadzone jest szybko i intensywnie, zapobiega to rozwojowi groźnych powikłań. Jeśli proces zapalny pochodzi z ucha środkowego, stosuje się najczęściej zabieg chirurgiczny.

Zapalenie tchawicy

To proces zapalny dróg oddechowych toczący się w ich ścianie. Może on ograniczyć się do tchawicy i dużych oskrzeli albo może przejść na oskrzela średniego kalibru, dając obraz rozlanego zapalenia oskrzeli. Wdychanie gazów drażniących może wywołać objawy ostrego zapalenia tchawicy. Należą tu: gazy wojenne, amoniak, tlenki azotu, dym węglowy i inne. Dym tytoniowy wywołuje duże objawy ze strony tchawicy i oskrzeli. Najczęstszą przyczyną zapaleń są zakażenia wirusowe i bakteryjne, rzadko grzybicze lub krętkami. Niektóre czynniki atmosferyczne: chłodne i wilgotne powietrze oraz nagłe zmiany meteorologiczne przyczyniają się do zachorowań. Czynnikami etiologicznymi są wtedy drobnoustroje, które pasożytują w górnych drogach oddechowych. Natłoczenie wielu osób w jednym pomieszczeniach źle wentylowanych przyczynia się do szerzenia zakażeń wirusowych i bakteryjnych. Czasami czynnikiem wywołującym są mechanizmy alergiczne. Ogólne objawy choroby to: gorączka o różnym nasileniu (utrzymuje się przy braku powikłań do tygodnia), bóle głowy, mięśni i za mostkiem, kaszel – najpierw suchy i męczący, a po 2-3 dniach z odkrztuszaniem plwociny śluzowo-ropnej. Leczenie polega na leżeniu chorego w łóżku do czasu ustąpienia ostrych objawów. W zakażeniach bakteryjnych stosuje się antybiotyki, w zakażeniach wirusowych nie są one podawane.