Wpisy z bazy chorób otagowane ‘Psychologia’

Nikotynizm

Jest to nałóg palenia lub używania tytoniu, jak również zażywania tabaki. Prowadzi do przewlekłego, a nawet ostrego zatrucia nikotyną, która jest bardzo silną trucizną. Uzależnienie od nikotyny powinno być traktowane jako problem medyczny i leczone tak, jak każda inna choroba: właśnie ono jest główną przyczyną uniemożliwiającą rzucenie palenia. Poza tym papieros wyzwala reakcje odruchowe związane z różnymi zmysłami, np. wzrokiem, słuchem, węchem, które pobudzają system dopaminergiczny i wywołują potrzebę środka uzależniającego: głód nikotyny. Stres także stymuluje system dopaminergiczny i dlatego wyzwala potrzebę palenia. Według ostatnich
badań już niewielkie ilości nikotyny mogą wytworzyć w komórkach nerwowych, które tworzą system nagradzania – taki stan pobudliwości, że mózg będzie chciał jej więcej. Już pierwszy zapalony papieros może wyzwolić tę reakcję, a tym samym uzależnienie od nikotyny. Rozpoznanie uzależnienia opiera się na wystąpieniu przynajmniej 3 cech: silne pragnienie lub poczucie przymusu jej przyjmowania, tolerancja, zespół abstynencyjny, czas trwania nałogu dłuższy niż palacz przewidywał, wiele nieudanych prób zerwania z nałogiem, ograniczenie lub zaniechanie jakichś działań z powodu nałogu, trwanie w nałogu mimo jego szkodliwego wpływu na zdrowie i życie osobiste. Na rynku istnieje wiele preparatów, pozwalających palaczom walczyć z nałogiem, np. plastry, aerozole do nosa i doustne inhalatory zawierające nikotynę.

Patologiczny hazard

Znany również pod nazwą „hazardu kompulsywnego”, jest zaburzeniem nasilającym się, charakteryzującym się stałą lub czasową utrata kontroli nad zachowaniem podczas gry, zaabsorbowaniem hazardem i zdobywaniem niezbędnych środków, zachowaniem irracjonalnym, kontynuowaniem zachowań związanych z hazardem mimo negatywnych konsekwencji. Na ryzyko patologicznego hazardu narażeni są zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Chociaż patologiczny hazard nie jest związany z uzależniającymi substancjami chemicznymi, jest jednak uważany za uzależnienie ze względu na cechy osobowości charakterystyczne dla nałogowych graczy, trudności, jakie oni powodują i problemy związane z leczeniem. Tak jak inne nałogi, obejmuje zachowania podporządkowane osiągnięciu krótkotrwałych korzyści, bez względu na ich długotrwały negatywny wpływ na życie uzależnionej osoby. Hazard przyjmuje wiele form, może to być gra w kasynie, granie na wyścigach konnych, gry liczbowe, loterie, gra w kości, w karty i bingo. Do tej pory nie poznano dokładnie jego przyczyn. Zdaje się on być wzorcem wyuczonym i bardzo trudnym do usunięcia. Leczenie patologicznego hazardu nie różni się znacznie od terapii innych uzależnień. Najczęściej stosowana jest terapia poznawczo-behawioralna.

Zespół abstynencyjny

Gdy osoba uzależniona od alkoholu przerywa regularnie picie, to po kilku lub kilkudziesięciu godzinach pojawiają się objawy, tzw. zespołu abstynencyjnego (objawy odstawienne). Należą do nich: nudności, biegunka, szybkie bicie serca, nadciśnienie tętnicze, bóle głowy, zaczerwienienie twarzy, poty, problemy ze snem, lęk i niepokój, drżenie powiek, wyciągniętych dłoni i języka. Najczęściej ten stan mija samoistnie po kilku godzinach lub dniach. Niekiedy zespół abstynencyjny przebiega w postaci napadu drgawek uogólnionych lub jako majaczenie alkoholowe. Oba stany wymagają hospitalizacji oraz intensywnego nadzoru nad stanem chorego. Majaczenie alkoholowe rozpoczyna się po 2. lub 3. dniach od zaprzestania picia. Oprócz objawów typowych dla łagodnego zespołu abstynencyjnego, pojawiają się zaburzenia orientacji, co do czasu i miejsca. Poza tym występują iluzje i omamy wzrokowe („białe myszki”), słuchowe (głosy), czuciowe (robaki pod skórą), różnego rodzaju urojenia, pobudzenie ruchowe, agresja i autoagresja, lęk, zaburzenie świadomości. Śmiertelność wynosi 5-20%. W kilka dni po zaprzestaniu picia może pojawić się uogólniony napad drgawek z utratą świadomości, oddaniem moczu, niepamięcią wsteczną. Przyczyną może być obniżony poziom glukozy, zaburzenia elektrolitowe lub uraz głowy.

Nadużywanie leków

Lekomania, farmakomania, zależność lekowa to nawykowe nadużywanie leków, przeważnie nasennych, przeciwbólowych, ale także pobudzających oraz uspokajających. Zależność lekowa jest to stan psychiczny, a niekiedy także fizyczny, wynikający z interakcji pomiędzy żywym organizmem a środkiem charakteryzującym się szeregiem zachowań i objawów. Osoba może być zależna od więcej niż jednego środka. Doznanie osiągane po przyjęciu środka, skłania użytkownika do ponawiania przyjęcia. Środek przyjmowany ma właściwości behawioralnego wzmocnienia. Zależność psychiczna jest to stan wyrażający się kompulsywnym przyjmowaniem środka w sposób stały bądź okresowy po to, aby osiągnąć pożądane działanie albo uniknąć złego samopoczucia, gdy środek nie zostaje przyjęty. Zależność fizyczna jest to stan adaptacji układu nerwowego do środka. Stan ten ulega zaburzeniu, gdy środek nie jest dostarczany. W wyniku zaburzeń tej adaptacji pojawiają się objawy zespołu abstynencyjnego, które dotyczą nie tylko stanu psychicznego, ale także fizycznego. Nasilenie i rodzaj dolegliwości zależy od rodzaju przyjmowanego środka i stopnia osiągniętej adaptacji. W procesie powstawania lekomanii zasadnicze znaczenie mają trzy elementy: lek, użytkownik i środowisko, w którym ma miejsce zażywanie leku. Leczenie zależności lekowej jest nadal bardzo trudne i często kończy się niepowodzeniem.

Narkomania

Jest to najcięższa postać toksykomanii, stanowiąca rodzaj przewlekłych zatruć świadomych, a rozwijająca się w wyniku systematycznego używania substancji o swoistym działaniu na układ nerwowy i psychikę człowieka. Narkomania charakteryzuje się: 1) nieodpartym pragnieniem, potrzebą lub wewnętrznym przymusem stałego zażywania środka odurzającego i chęcią zdobycia go wszelkimi sposobami i za każdą cenę; 2) stałym dążeniem do zwiększenia dawki; 3) występowaniem zależności psychicznej, a często także fizycznej; 4) występowaniem zespołu objawów abstynencji w razie nieotrzymania odpowiedniej ilości środka; 5) postępująca szkodliwością skutków dla jednostki i społeczeństwa. W prognozowaniu pomyślnego wyniku leczenia narkomanii wyróżnia się dwa czynniki: zdolność do wypracowania stabilnego i satysfakcjonującego trybu życia oraz zmiana miejsca zamieszkania w okresie abstynencji. Leczenie krótkotrwałe, choć może stanowić konieczny etap wstępny, nie daje trwałych rezultatów. Zwykle polega ono na detoksykacji (niektórzy narkomani w okresie uzależnienia przechodzą setki takich zabiegów). Jeśli detoksykacja połączona jest ze stałą terapię, osiąga się lepsze wyniki. Najwięcej przypadków powrotu do zażywania narkotyków zdarza się w pierwszym tygodniu po detoksykacji.

Alkoholizm

Oznacza uzależnienie od alkoholu. Jest to przewlekła, degeneracyjna choroba, która w sposób istotny zagraża zdrowiu i życiu oraz stanowi duży problem społeczny. Dotyczy również młodzieży oraz osób starszych (szczególnie samotnych). Alkoholizm to niekiedy większy dramat dla rodzinny niż samego chorego, który nie widzi potrzeby leczenia i minimalizuje problemy zdrowotne z nią związane. Charakterystyczne objawy uzależniania od alkoholu: silne pragnienie picia alkoholu lub przymus jego spożycia (brak kontroli nad spożywaną ilością), konieczność picia coraz większych ilości celem osiągnięcia tego samego efektu, co na początku uzależnienia – objaw tolerancji – występuje na początku choroby. Po zmniejszeniu ilości wypitego trunku lub po zaprzestaniu picia pojawiają się objawy odstawienie. Reakcja organizmu na alkohol zależy od indywidualnej tolerancji. U niektórych osób ostre zatrucie alkoholem może wystąpić po spożyciu niewielkiej dawki, a u innych ilość wypitego alkoholu może być tak duża, że stanowi śmiertelną dawkę (dla osób nieuzależnionych). Alkoholizm wymaga leczenia odwykowego dobrowolnego (zgoda chorego) lub przymusowego (nakaz sądowy). Leczenie można rozpocząć w Poradni Odwykowej, a jeśli to jest nieskuteczne, należy je kontynuować na oddziale leczenia uzależnień. Dominująca forma leczenia jest psychoterapia, jednak często jest ona wspomagana lekami, które przynoszą ulgę w towarzyszących chorobach cielesnych lub psychicznych.

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe

Choroba maniakalno-depresyjna polegająca na powtarzających się napadach euforii i depresji, rozdzielonych okresami względnej normalności. Każdy nawrót, zależnie od cechy głównej epizodu, może być zakwalifikowany jako depresyjny, maniakalny lub mieszany. Wystąpienie pojedynczego epizodu stanowi rzadkość. Nawroty choroby mogą mieć charakter sezonowy, wówczas rozpoznaje się afektywne zaburzenie dwubiegunowe o charakterze sezonowym. Chociaż u większości pacjentów z zaburzeniem dwubiegunowym w okresach remisji objawy ustępują, to jednak 20% do 30% tych pacjentów również w okresach remisji ma chwiejny nastrój i trudności w pracy zawodowej lub w sferze kontaktów z innymi ludźmi. Do głównych symptomów choroby należą: spowolnienie psychoruchowe, hipersomia (wydłużony czas snu) i przejadanie się. Jednakże podstawową cechą wyróżniającą afektywne zaburzenie dwubiegunowe jest przeplatanie się epizodów depresyjnych i maniakalnych. Nasilonym objawom manii często towarzyszy znaczne pogorszenie funkcjonowania zawodowego i społecznego. Nastrój jednostki w czasie trwania epizodu manii jest euforyczny i ekspansywny, często przerywany wybuchami niepohamowanego gniewu, a nawet przemocy, spowodowanymi odmową podporządkowania się jej planom i oczekiwaniom. U ludzi cierpiących na dwubiegunowe zaburzenia afektywne, przeciętnie występuje więcej epizodów niż u osób z zaburzeniem jednobiegunowym. Poza tym rokowania całkowitego wyleczenia są zniechęcające.